Tarihi husus tokmaklarındaki adsız sansız mesajlar

Tarihi kapı tokmakları, ahşap kapıların genişlik heybetli tamamlayıcısı yerine tarihî ve mimari adına az çok şanlı simgeler. Da bedii güzelliklerinin beraberinde kullanıldıkları bölgenin kültürü ile ilgili balaban ipuçları bile veriyorlar. Bap tokmakları, tıpkı zamanda kapıya mevrut ziyaretçi ile eş sahibi ortada ayrımsız mesajlaşma aracı olarak birlikte kullanılıyordu. Ev sahibinin sosyo-hesaplı durumu, fideist, ev ahalisinde evlilik çağında birisi olup olmadığı kabilinden mukavemetli çok sorunun cevabını, konu tokmakların sembollerden ahzetmek cins. Yakın Doğu Üniversitesi Pir Sanatlar ve Dizayn Fakültesi Faziletkâr lisans öğrencisi Merbutiyet Özkıyıkçı ve öğretim üyesi Doç. Dr. Yücel Yazgın’ın 7. Akdeniz Sosyal Bilimler Kongresi’nde sunumunu yaptıkları “Husus Tokmaklarının İşlevleri ve Görsel/Formsal Adına İncelenmesi” isimli çalışmanın ortaya çıkardığı sonuçlar büyük bağlam topladı. Bağıntı Özkıyıkçı’nın, Doç. Dr. Yücel Yazgın danışmanlığında tamamladığı faziletli lisans tezi asıl alınarak hazırlanan düzentileme; Kıbrıs, Gaziantep ve Cunda Adası’nde geçer not tarihi tokmaklarının toprak kültürü ve kullanıldıkları evlere dayalı belen ettikleri ile dikkat çekiyor. Kongrede sunulan iş, başlık tokmaklarının takkadak ziynet üzere kullanılmadığını ortaya koyması açısından çok enteresan. Kapı tokmakları, aynı zamanda kullanıldıkları evlerde hareketli emanet yahut kişilerin; maddi-manevi gücünü, medeni halini, cinsiyetini, kültürünü ve dirim şeklini tanıtıcı, haiz ve yansıtan sosyal araçlar. Araştırmaya bakarak bap tokmaklarında en rahat kullanılan figürler yerine; hayvan başı, hayvan gövdesi, çiçek motifleri, avrat eli, iki ayrı cinsiyette herif başları ve halka formları öne çıkıyor. Söz Gelişi arslan başı ve ejder figürlü tokmaklar, evde yaşayanların ekonomik gücünü sembolize ediyor. Halk figürü haiz husus tokmakları ise artık evde yaşayan kişilerin kentlileşmiş halini simgeliyor. Söz Gelişi umum figürlü tokmaklarda, şayet yüzük parmağında yüzük oyunu varsa evdeki herkesin evli olduğu anlamına geliyor. Yüzük şayet orta parmakta ise evde nişanlı birinin yaşadığını; on paralık yüzük oyunu yoksa evde bibi boydak erat yaşadığını sembolize ediyor. Bölüt formları beğenilen husus tokmakları ise mesajı haricen içeriye taşıyor. Halkalı kapı tokmaklarında biri balaban ve vahim; diğeri elan belli belirsiz ve siftinlik olan iki halka kullanılıyor. Ziyaretçi erkekse kapıyı çalmak için şişman halkayı; avrat ise hoşur halkayı kullanıyor. Böylecene karı ahalisi mevrut misafirin cinsiyetini öğür oluyor. Ayrıca tokmaklara bağlanan ipler de mehabetli birer mesajlaşma ara bulucu. Aile sahibi evde yoksa bunu kapı tokmağına bağladığı benzeri iple ziyaretçisine bildiriyor. İp kısaysa geçenlerde döneceğini sembolize ediyor, uzunsa daha uzakta olduğunu.
Share: